همه چیز در مورد نفقه همسر!

انتشار 30 شهریور 1401
مطالعه 10 دقیقه

نفقه چیست؟

براساس ماده 1107 قانون مدنی : نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض. به عبارتی دیگر نفقه یعنی تأمین هزینه زندگی زن که شامل خانه، اثاثیه، منزل، غذا، لباس، دارو و درمان بوده که از زمان عقد دائم بر عهده شوهر است.

انواع نفقه

  1. نفقه زوجه : نفقه ای که زوج موظف است به زوجه پرداخت کند.

  2. نفقه اقارب و خویشاوندان : نفقه ای است که اشخاص تحت شرایطی ملزم به پرداخت به برخی از خویشان خود می شوند. بر طبق ماده 1197 قانون مدنی کسی مستحق نفقه است که ندار بوده و نتواند به وسیله اشتغال به شغلی وسائل معیشت خود را فراهم سازد.

این ماده مربوط به اقارب و خویشاوندان می شود ابتدا زوجه مستحق دریافت نفقه بوده و در مرحله بعدی به ارقاب و خویشاوندان تعلق می گیرد.

تفاوت نفقه اقارب با نفقه زوجه

  • نفقه زن مقدم بر نفقه اقارب است.

  • زن می تواند نفقه گذشته خود را مطالبه کند ولی اقارب تنها می توانند نفقه آتیه خود را مطالبه نمایند.

  • نفقه زن منوط به تمکن مرد نیست در حالی که پرداخت نفقه اقارب منوط به تمکن منفق و به میزان استطاعت وی است.

روش اثبات نفقه زوجه

یکی از شیوه‌های اثبات بحث نفقه گذشته هم مساله تعیین و اثبات میزان نفقه است. زن هر درآمد و دارائی داشته باشد متعلق به خود وی می باشد و مرد مکلف است برحسب توان و درآمد نفقه زن را پرداخت کند و مرد مکلف است برحسب توان و درآمد نفقه زن را پرداخت کند. ممکن است زنی در دادگاه اعلام کند ماهانه 300 هزار تومان به عنوان نفقه گذشته می‌خواهد.اگر مرد این مبلغ را بپذیرد، با رضایت او به پرداخت این مبلغ ، دادگاه وارد بررسی دیگر مسائل مربوط به پرونده می‌شود. اما اگر مردی به هر دلیلی مخالف چنین مبلغی باشد دادگاه شیوه دیگری را در پیش می‌گیرد. این شیوه هم ارجاع پرونده به یک کارشناس برای تعیین نفقه است.

تقاضای ارجاع پرونده به کارشناسی موضوعی است که می‌تواند هم از طرف زن و هم از طرف مرد درخواست شود و هر کدام از طرفین که چنین تقاضایی را مطرح کنند، ملزم به پرداخت هزینه‌های کارشناسی هستند.هزینه کارشناسی هم بسته به مسائلی همچون توانایی و وضعیت مالی تقاضاکننده یک حداقل و حداکثری دارد که حداقل آن 25 هزار تومان و حداکثر آن 200 هزار تومان است که باید از سوی تقاضاکننده پرداخت شود.در صورت پرداخت هزینه از سوی زن، دادگاه در زمان صدور حکم نفقه برای زن هزینه این مبلغ را نیز به بدهی مرد اضافه و از او دریافت خواهد کرد.

دو شرط زیر برای وجوب نفقه ضروری است

  1. دایمی بودن عقد که قانون مدنی در ماده 1106 تصریح دارد: در عقد دایم نفقه زوجه به عهده شوهر است.

  2. تمکین کامل زوجه : در صورتی که زنی به همسر خود تمکین نکند، عنوان ناشزه بر وی تعلق می گیرد و در نتیجه پرداخت نفقه از عهده شوهر وی ساقط می شود.

نکته : بر طبق ماده 1115 قانون مدنی اگر زن بتواند ثابت کند زندگی مشترک او با شوهر ضرر مالی، شرافتی یا بدنی به همراه دارد، دادگاه او را محکوم به تمکین نخواهد کرد که در این صورت تمکین نکردن باعث از بین رفتن نفقه نمی گردد.
نفقه زن دائم مقدم بر نفقه فرزندان است، مثلاً هرگاه کسی زن دائم (عقد دائم) و پدر و مادری دارد که مستحق نفقه میباشند در این صورت باید همسر دائمی خود را ابتدا نفقه اش را پرداخت نماید و سپس اگر توانایی داشت به پدر و مادرش پرداخت نماید

میزان و مبلغ نفقه

میزان نفقه در قانون مشخص نشده است ولی ملاک تعیین حقوق زوجه نیازهای زوجه و شان اوست که در شرایط زمانی و مکانی مختلف، میزان نفقه متغیر خواهد بود. زن برای مطالبه نفقه به دادگاه مراجعه می کند در این موارد محاکم خانواده برای تعیین مقدار نفقه زن، از کارشناس استفاده می کنند و کارشناس با تماس با زوجین و تحقیق در خصوص شرایط آن ها میزان حقوق زوجه را تعیین می کنند و پس از ابلاغ نظر کارشناس طرفی که اعتراض دارد ظرف مدت 7 روز نسبت به آن با ذکر دلایل اعتراض می کند و دادگاه برای بررسی مجدد میزان نفقه، از هیات سه نفر کارشناسان حقوق زوجه استفاده می کند.

پرداخت نفقه

نحوه اعتراض به میزان نفقه

اعتراض به میزان نفقه زوجه توسط کارشناسان تعیین می شوند و در نهایت توسط قضات شورای حل اختلاف رسیدگی به عمل می آید. نکته مهم در مورد نفقه زوجه، حقوق زوجه شامل همه نیازهای متعارف و متناسب با شآن زوجه است. از ملاک های مهم کارشناس برای تعیین حقوق زوجه نیازهای زوجه و شان او می باشد.

زوجه در چه شرایطی مستحق دریافت نفقه نیست

بر طبق ماده 1108 قانون مدنی بیان می‌کند : هرگاه زن بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع کند، مستحق نفقه نخواهد بود.

بنابراین با فرض مذکور پرداخت و تامین نفقه توسط مرد منوط و مشروط به ادای وظایف خاص و عام زناشویی نسبت به مرد است و چنانچه زن از انجام این تکلیف شرعی و قانونی خود نسبت به همسرش امتناع کند، نفقه به وی تعلق نخواهد گرفت.اما این امتناع از انجام وظایف زناشویی نباید به واسطه مانع مشروع و موجه باشد، این موضوع بدان معنا است که به عنوان مثال، چنانچه زن به واسطه بیماری یا شرایط خاص نتواند از همسرش تمکین کند، در آن مدت نیز حق نفقه وی از بین نخواهد رفت و همچنان مستحق نفقه خواهد بود.

نفقه زنان شاغل

نکته حائز اهمیت در مبحث نفقه زنان شاغل، شاغل بودن یا نبودن زن تأثیری بر استحقاق او بر نفقه ندارد به عبارتی درآمد و دارایی زن ارتباطی بر حق نفقه نداشته و تکلیف نفقه زن همچنان بر عهده مرد می باشد.مطابق قانون هر زمان که رابطه زوجیت برقرار شود، مرد را مکلف به پرداخت نفقه می شود و در این خصوص قید و شرط مالی وجود ندارد و چه زن تمکن مالی داشته باشد یا نه تاثیری بر استحقاق او برنفقه ندارد. نفقه برعهده مرد بوده و می بایست پرداخت شود و عدم پرداخت نفقه مجازات کیفری برای زوج در پی خواهد داشت و همچنین زمانی که زوج به صورت مدام نفقه زوجه را پرداخت نکند زوجه امکان طلاق برایش فراهم می شود.به عبارت دیگر بر طبق ماده 1106 قانون مدنی در عقد دائم نفقه زن بر عهده شوهر است به شرط این که زن بدون مانع مشروع از ایفای وظایف زوجیت امتناع نکرده باشد در این راستا اگر مردی نفقه همسر خود را در صورت تمکین نپردازد، زن می تواند از طریق دادخواست و با توجه به مبلغ درخواستی از طریق شورای حل اختلاف یا دادگاه، محکومیت شوهر را به نپرداختن نفقه معوقه درخواست نماید و یا این که می تواند به دادسرا رفته و شکایت ترک انفاق طرح نماید.یکی از مواردی که زن می تواند از دادگاه تقاضای طلاق کند و به استناد آن و با وجود مخالفت شوهر طلاق بگیرد همین نپرداختن نفقه یا ندادن نفقه است. در این موارد زن می تواند علاوه بر دستیابی به طلاق، عمده مهریه را هم وصول نماید و با عبارت دیگر طلاق با مهریه باشد.میزان پرداخت نفقه زوجه به لحاظ مصالح اجتماعی و خانوادگی می باشد، کارشناسان در موقع تعیین میزان نفقه به توان مالی مرد نیز توجه می نمایند و بر طبق آن نفقه زوجه را مشخص می نمایند.

ضمانت اجرای قانونی عدم پرداخت نفقه توسط زوج

چنانچه شوهر از پرداخت نفقه همسر خود امتناع کند یا در صورت صدور حکم محکومیت وی توسط دادگاه، اجرای حکم به واسطه ناتوانی مالی مرد در پرداخت آن ممکن نباشد یا الزام او به تامین نفقه ممکن نشود، زن حق خواهد داشت به دلیل عدم پرداخت نفقه و عدم امکان الزام شوهر به پرداخت آن، از دادگاه تقاضای طلاق کند.دادگاه نیز پس از بررسی و احراز شرایط مذکور ضمن حفظ تمامی حقوق قانونی و مطالبات زوجه اعم از مهریه و نفقه معوقه شوهر را به طلاق زن اجبار کرده و حکم طلاق را صادر خواهد کرد.علاوه بر اینکه مبلغ نفقه معوقه از طریق محاکم خانواده قابل مطالبه است، ترک انفاق زن دارای عنوان مجرمانه و به شرط تحقق شرایط قانونی مستوجب تعقیب کیفری و مجازات زوج خاطی خواهد بود.

ماده 53 از قانون حمایت خانواده می‌گوید : هر کس با داشتن استطاعت مالی، نفقه زن خود را در صورت تمکین او ندهد یا از تأدیه نفقه سایر اشخاص واجب‌‌النفقه امتناع کند به حبس تعزیری درجه 6 محکوم می‌شود .تعقیب کیفری منوط به شکایت شاکی خصوصی است و در صورت گذشت وی از شکایت در هر زمان تعقیب جزایی یا اجرای مجازات موقوف می‌‌شود. البته در تحقق عنوان مجرمانه ترک انفاق و تعقیب کیفری شوهر علاوه بر تمکین زوجه احراز توانایی مالی شوهر نیز ملاک عمل خواهد بود

نفقه در زمان عقد

اصولا با انعقاد علقه زوجیت، مرد متعهد به پرداخت نفقه می گردد که البته شرط استحقاق زن تمکین می باشد. بنابراین در مدت زمان عقد نفقه ای به زن تعلق نمی گیرد مگر اینکه زن برای شروع به زندگی اعلام آمادگی کرده باشد اما مرد از بردن همسرش به منزل مشترک خودداری کند که در این صورت زن مستحق دریافت نفقه خواهد بود. در چنین شرایطی، زوجه باید بتواند ادعای خود را ثابت کند یعنی به نزدیکترین مجتمع قضایی محل سکونت خود مراجعه، سه برگ اظهارنامه دریافت و آمادگی خود را اعلام کند یا اینکه چند نفر را به شهادت بگیرد و استشهادیه ای تنظیم کند.

نفقه بعد از طلاق

اگر طلاق از نوع طلاق رجعی باشد، یعنی طرفین حق رجوع به یکدیگر را داشته باشند، در طول دوران عده که بسته به نوع طلاق بین 2 تا 3 طهر (دوران قاعدگی) می باشد، مرد مکلف به پرداخت نفقه زن است. اما در سایر انواع طلاق که از نوع غیر رجعی است، مرد تکلیفی به پرداخت نفقه پس از طلاق ندارد.

چگونه نفقه خود را از طریق مراجع قضایی مطالبه نماییم؟

اگر با وجود تمکین زوجه از همسرش، نفقه ای را دریافت نکرده باشد، به راحتی می تواند آن را مطالبه کند. زوجه برای مطالبه نفقه خود، می تواند از دو طریق اقدام نماید، که این دو مسیر عبارتند از:

دریافت نفقه از طریق دادگاه خانواده

زوجه برای مطالبه نفقه خود از طریق دادگاه خانواده، باید ابتدا دادخواست حقوقی با موضوع درخواست پرداخت نفقه توسط زوج را، به دادگاه خانواده تقدیم کند.زوجه باید با در دست داشتن مدارک شناسایی خود، سند ازدواج و دلایل و اسناد مثبِت ادعای خود، به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه نموده و نسبت به ارائه و ثبت دادخواست پرداخت نفقه اقدام کند.پس از ثبت دادخواست و تعیین وقت رسیدگی به پرونده، مرجع قضایی با توجه به اظهارات طرفین و شهود آن ها، بررسی مدارک، نسبت به صدور حکم پرداخت نفقه توسط زوج، اقدام خواهد کرد. در صورتی که حکم به پرداخت نفقه صادر گردد، زوج ملزم به پرداخت آن به همسر خود است

دریافت نفقه از طریق دادگاه کیفری

در صورتی که شوهر از پرداخت نفقه همسر خود، خودداری کند و یا پس از دستور دادگاه حقوقی مبنی بر الزام به پرداخت نفقه، همچنان از پرداخت آن خودداری نماید، زوجه قادر خواهد بود درخواست خود را به دادگاه کیفری، ارائه نماید.و به جای ارائه و ثبت دادخواست حقوقی در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست کیفری (شکوائیه) ارائه و ثبت نماید.

مراحل رسیدگی به مطالبه نفقه در مراجع کیفری، همانند دادگاه خانواده است و تنها فرق آن در نحوه احضار و نوع مجازات آن است. که نتیجه عدم حضور زوج پس اولین بار از احضار، جلب زوج در مرتبه دوم است و در نهایت مجازات ترک انفاق نیز علاوه بر الزام زوج به پرداخت نفقه، حبس تعزیری به میزان بیش از شش ماه تا دو سال خواهد بود.

پرداخت نفقه

هزینه دادرسی دعوی نفقه

هزینه دادرسی در دعوی حقوقی 5/3 درصد بهای خواسته است و اگر با جلب نظر کارشناس باشد حدوداً 150 الی 200 هزار تومان هزینه دارد
هزینه دادرسی در دعوی کیفری فقط 10 الی 30 هزار تومان می باشد.

هزینه کارشناسی در دعوی نفقه

هزینه کارشناسی در طرح دعوی نفقه حقوقی معادل 150 الی 200 هزار تومان می باشد که این مبلغ باید توسط زن (زوجه) پرداخت شود که پس از محکومیت زوج قابل دریافت از مرد می باشد.

مدارک لازم برای طرح دعوی نفقه زن

  1. کارت ملی + شناسنامه

  2. عقد نامه

  3. در طرح دعوی کیفری دو شاهد نیاز است.

لطفا امتیاز خود را ثبت کنید
1 5
  ارسال به دوستان:

نظرات و دیدگاه های کاربران
سوال یا دیدگاه شما
اختیاری
اختیاری (نمایش داده نخواهد شد)
ضروری
آخرین بازدید های شما