بهترین خیرات از نگاه قرآن و روایات معصومین (ع) چیست؟

انتشار 5 آبان 1401
مطالعه 8 دقیقه

طوطیا: در اسلام به یاد اموات بودن بسیار توصیه شده است اما اینکه بهترین خیرات برای اموات چیست سوالی است که ذهن خیلی از افراد را درگیر می کند. بهترین منبع برای یافتن پاسخی مطمئن، مراجعه به قرآن و احادیث ائمه معصومین (ع) می باشد. در این مقاله به این سوال پاسخی خواهیم، با ما همراه باشید.

بهترین خیرات از نگاه قرآن و روایات معصومین (ع) چیست؟

براساس روایات و سخن بزرگان دینی پنجشنبه و جمعه های هر هفته فرصت مناسبی است تا یادی از اموات کنیم. یادی که در طول هفته می تواند با خواندن یک سوره از قرآن کریم، به جا آوردن دو رکعت نماز و ... ادا شود. البته وقتی هروقت صحبت از خیرات برای اموات می شود ذهن ها به سمت اغذیه می رود، اما طبق آنچه بیان و تاکید شده است بهترین خیرات برای اموات خواندن نماز، گرفتن روزه و خواندن قرآن است.

مرحوم «علاّمه مجلسى» دراین باره مى فرماید: «مخصوصاً دعا کردن براى آنان در نماز شب و بعد از نمازهاى فریضه و در مکان هاى زیارتى خوب است و براى پدر و مادر باید بیشتر دعا کرد و اعمال خیر براى آنان بجا آورد.» البته عمده خیرات براى پدر و مادر، اداى قرض آنان و اداى حقوق خدا و خلق از جانب آنان است.(1) در روایتى آمده است که رسول خدا (ص) فرمودند: «براى مردگان خود هدیه بفرستید! گفتند: هدیه براى آنان چیست؟ فرمود: صدقه و دعا.»(2) همچنین فرمودند: «ارواح مؤمنان هر جمعه، به آسمان دنیا در برابر خانه ها و منزل هاى خود مى آیند و با صداى غمناکى ندا مى دهند که اى خانواده ما، اى فرزندان ما و اى پدر و مادر و خویشان ما! به ما مهربانى کنید; از اموالى که در دست ما بود (و اکنون در اختیار شماست) با دادن درهمى و قرص نانى و جامه اى نسبت به ما ترحّم آورید، که خداوند شما را از جامه بهشت بپوشاند!» رسول خدا(ص) که این جملات را فرمودند گریستند و صحابه نیز همراه او گریه کرد….(3)همچنین آن حضرت فرمودند: هر صدقه اى که براى میّت داده مى شود، فرشته اى آن را به مانند طبقى از نور مى گیرد و به کنار قبر مى آورد و مى گوید: «اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا اَهْلَ الْقُبُورِ» این هدیه را خانواده شما براى شما فرستاده اند. آنگاه آن میّت این هدیه را تحویل مى گیرد و وارد قبرش مى کند که همین سبب فراخى قبرش (و آسایش و آسودگى او) مى گردد.(4)

مرحوم علاّمه مجلسى مى فرماید: «در حدیث صحیحى آمده است که امام صادق(ع) در هر شب براى فرزند خود و در هر روز، براى پدر و مادر خود، دو رکعت نماز مى خواندند (و به روح آنان هدیه مى کردند) در رکعت اوّل سوره «انّا انزلناه» و در رکعت دوم سوره «کوثر» را مى خواندند».(5)

امام صادق(علیه السلام) فرمود: ثواب اعمال خیر، براى کسى که براى مردگان انجام مى دهد، براى او و براى آن مرده، هر دو نوشته مى شود.(6)

1. زاد المعاد، صفحه 573.
2. مستدرک الوسائل، جلد 2، صفحه 484، حدیث 23.
3. همان مدرک، حدیث 24.
4. همان مدرک، صفحه 114، حدیث 11.
5. زاد المعاد، صفحه 573.
6. همان مدرک، صفحه 574.

منبع مفاتیح نوین، حضرت آیت الله مکارم شیرازی.

سفره خیرات

بهترین خیرات برای اموات چیست؟

در قرآن و روایاتی که از ائمه معصومین (علیهم السلام) نقل شده اند، یاد کردن از اموات مورد توجه خاص و ویژه ای قرار گرفته است. برای اثبات این موضوع کافیست به موارد زیر توجه فرمائید.

  • وَ الَّذینَ جاؤُ مِنْ بَعْدِهِمْ یَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا وَ لِإِخْوانِنَا الَّذینَ سَبَقُونا بِالْإیمانِ؛ کسانی که پس از ایشان آمده اند، می گویند ای پروردگار ما، ما و برادران ما را که پیش از ما ایمان آورده اند، بیامرز. (سوره حشر، آیه 10)

  • پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: براى مردگان خود هدیه بفرستید! پرسیدند: هدیه براى آنان چیست؟ فرمودند: صدقه و دعا (مستدرک الوسائل، جلد 2، صفحه 484، حدیث 23)

  • رَبَّنَا اغْفِرْلِی وَ لِوَالِدَیَّ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ یَوْمَ یَقُومُ الْحِسَابُ؛ پروردگارا! من و پدر و مادرم و همه مومنان را، در آن روز که حساب برپا می شود، بیامرز. (سوره ابراهیم، آیه 41)

  • امام باقر (علیه السلام): بنده ای که در حیات و زنده بودن پدر و مادرش به حال آنها نیکوکار است؛ اگر پس از مرگ، آنها را فراموش کند و حقوق و بدهی آنها را ادا نکند و برای آنها طلب رحمت نکند، خداوند او را عاق والدین به شمار می آورد و بنده ای که در زمان زنده بودن پدر و مادرش به آنها نیکی و احترام و احسان نکرده، عاق والدین می باشد؛ اگر پس از مرگ جبران کند و قرض و بدهی آنها را ادا کند و با دعا و طلب رحمت آنها را یاد کند، خداوند متعال او را نیکوکار نسبت به پدر و مادرش به شمار می آورد و ثبت می کند. (گناهان کبیره، شهید دستغیب شیرازی، بخش 6، حقوق والدین)

اینها فقط بخشی از آیات و احادیثی بودند که در این رابطه آمده اند. خیرات برای اموات را می توان بهترین نیکی و یاد کردن از گذشتگان به خصوص پدر و مادر فوت شده در نظر گرفت. به خصوص که انسان پس از مرگ بیش از هر زمان دیگری نیازمند توجه عزیزان و خیرات می باشد. چرا که آنها دیگر دستشان از دنیا کوتاه شده و نمی توانند عمل نیکی برای خود انجام دهند و عبور از گردنه های سخت دنیای پس از مرگ تنها با کوله باری از اعمال صالح و نیک امکان پذیر است.

مزیت‌های خیرات برای اموات

از آنجا که دست اموات از این دنیا کوتاه است و ممکن است آن‌ها به خاطر اعمالی که در دنیا انجام داده‌اند در عذاب باشند، بهتر است تا با خیرات مواد غذایی نظیر: خرما، میوه، آش، عدسی، شله زرد، فرنی، شیربرنج، حلوا، کیک، آبمیوه و... به فقرا تا حدودی به آن ها آرامش هدیه کنیم. این کار اموات را امیدوار کرده و سبب می‌شود تا بخشی از عذاب‌های آن ها کم شود. اگرچه آوردن گل و گلاب بر سر مزار امر پسندیده‌ای است اما بهتر است به‌جای این اعمال کارهایی انجام دهید که برای میت عمل صالح محسوب شود و در آرامش او تأثیرگذار باشد.تنها چیزی که اموات واقعاً به آن نیاز دارند، یک خیرات خوب به نیازمندان و خواندن دعا و نماز برای آرامش روح آنها است و این کارها جزء بهترین نوع خیرات است.

بهترین خیرات برای اموات از نگاه قرآن کریم

درباره بهترین خیرات برای اموات، قرآن کریم به طور مستقیم و صریح صحبت نمی کند، اما این مسلّم است که دعا برای اموات و نیاکان و نیز فرهنگ تجلیل و به نیکی یاد کردن از مؤمنان خفته در خاک، مورد تأیید قرآن است. برخی از آیات در این زمینه چنین است.
«یُنَبَّؤُا الْإِنْسانُ یَوْمَئِذٍ بِما قَدَّمَ وَ أَخَّرَ»؛(7) و در آن روز انسان را از تمام کارهایى که از پیش یا پس فرستاده آگاه مى‏کنند. واژه «أَخَّرَ» براساس یکی از تفسیرها، کارهای خوب یا بدی است که پس از مرگ انسان از طریق بازماندگان عاید انسان می‌شود، یا سنت‌های خوب و بدی است که انسان به یادگار گذاشته و مردم با عمل کردن به آنها هر ثواب و یا عقابی را که کسب می‌کنند، برای بنیان‌گذارش نیز ثبت خواهد شد.

«رَبَّنَا اغْفِرْ لی‏ وَ لِوالِدَیَّ وَ لِلْمُؤْمِنینَ یَوْمَ یَقُومُ الْحِساب»؛(8) پروردگارا! من و پدر و مادرم و همه مؤمنان را، در آن روز که حساب برپا مى‏شود، بیامرز. حضرت ابراهیم(ع) در این آیه از خداوند براى سه گروه طلب مغفرت کرده است. یک: برای خویش. دو: براى پدر و مادرش. (9) و سومین دسته‌‏اى که حضرت ابراهیم براى آنان دعا می‌کند، مؤمنان هستند.

«وَ الَّذینَ جاؤُ مِنْ بَعْدِهِمْ یَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا وَ لِإِخْوانِنَا الَّذینَ سَبَقُونا بِالْإیمانِ»؛(10) کسانى که از پس ایشان آمده‏‌اند، می‌گویند اى پروردگار ما، ما و برادران ما را که پیش از ما ایمان آورده‌‏اند بیامرز. آیندگان از درگاه خداوند براى گذشتگان آمرزش می‌طلبند، و خداى سبحان دعاى برادر را در حق برادر مؤمنش می‌پذیرد.

7.قیامت، 13
8.ابراهیم، 41
9.منظور حضرت ابراهیم(ع) از این دعا، پدر حقیقى خودش یعنى (تارخ) بود که مؤمن از دنیا رفت؛ به دلیل آن‌که کلمه «والد و والده» براى پدر و مادر واقعى انسان به کار می‌رود، چنان‌که در این آیه است؛ چون حضرت ابراهیم این دعا را در اواخر عمر خود کرده، و در اوایل عمر خود از عمویش آزر که بت‌‏پرست بود بیزارى جست. طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‏12، ص 78، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1417ق.
10. حشر، 10.

3 نکته بسیار مهم در هنگام انجام خیرات برای اموات

مسئله مهمی که باید در نظر داشت اینست که ثواب اعمال خیر بسته به شرایطی که در آن انجام می گیرد، می تواند متفاوت باشد. برای اینکه بتوانید بیشترین ثواب را بدست آورید می بایست به 3 مورد نوع عمل، زمان و محل انجام خیرات توجه فرمائید.

  • نوع عمل: هر عملی ثواب مخصوص به خود را دارد. برای مثال خواندن فاتحه و صلوات، نماز، زیارتنامه و دعا، پخش غذا بین مردم به ویژه مستمندان و به طور کلی هر گونه عمل خیری به نیابت از اموات هر کدام ثواب خاص خود را دارد. بالاتر دیدیم که اعمال معنوی بیشتر مورد توجه قرآن و ائمه (علیهم السلام) بوده است.

  • زمان انجام خیرات: آیا خواندن فاتحه و صلوات در شب جمعه با خواندن آن در روزهای دیگر یکسان است؟ آیا شب زنده داری در شب قدر ثواب یکسانی با شب زنده داری در شب های دیگر دارد؟ قطعا جواب این سوالها خیر می باشد. چرا که همه ما می دانیم در برخی ایام ثواب اعمال خیر چندین برابر می شود. برای مثال در دعای 44 صحیفه سجادیه برای شب قدر آمده است: (عبادت و بندگی در) شبی از شبهای آن، آن را برابر با (عبادت در) شبهای هزار ماه قرار داد (چون خیرات و برکات و سودهای دینی و دنیوی در آن است) و آن را شب قدر نامید.

  • محل انجام خیرات: نکته آخری که باید به آن توجه داشت محلی است که در آنجا عمل خیر را انجام می دهید. آیا خواندن نماز در خانه با خواندن نماز در مسجد یا بارگاه مقدس ائمه اطهار (علیهم السلام) یکسان است؟ قطعا ثواب آنها متفاوت می باشد. همین مسئله در مورد سایر اعمال خیر نیز صحت دارد.

سخنرانی حجت الاسلام فرحزاد درباره بهترین خیرات برای اموات

حجت الاسلام والمسلمین حبیب الله فرحزاد در سال 1335 در شهرستان دامغان متولد شد. حجت الاسلام فرحزاد در سال 1348 به دلیل علاقه وافری که به علوم حوزوی داشت وارد حوزه گردید .آیات عظام نجفی مرعشی ، بهجت ، بهاء الدینی ، مکارم شیرازی و حاج اسماعیل دولابی از اساتید این روحانی حوزه اخلاق بوده اند.ایشان یکی از معرف ترین سخنرانان حال حاضر حوزه می باشد که با شبکه های مختلف صدا و سیما همکاری علمی دارند و هر ساله سخنرانی های بسیاری از ایشان در مناسبت های مختلف پخش می گردد ، علاوه بر این به تدریس نیز اشتغال دارند.حاج آقا فرحزاد یکی از کارشناسان مذهبی است که در برنامه سمت خدا حضور دارد و از پاییز 1390 تاکنون در این برنامه حضور دارد. در ویدئو زیر سخنرانی حجت الاسلام فرحزاد درباره بهترین خیرات برای اموات را تماشا کنید.

لطفا امتیاز خود را ثبت کنید
1 5
  ارسال به دوستان:

نظرات و دیدگاه های کاربران
سوال یا دیدگاه شما
اختیاری
اختیاری (نمایش داده نخواهد شد)
ضروری
آخرین بازدید های شما