آرامگاه حافظ را بیشتر بشناسیم!

انتشار 31 شهریور 1401
مطالعه 10 دقیقه

جاهای دیدنی شیراز از قطب‌های اصلی صنعت گردشگری در ایران محسوب شده و هر ساله مسافران بسیاری راهی این شهر تاریخی می‌شوند. خواجه حافظ شیرازی، یکی از بی‌بدیل‌ترین شاهان شعر فارسی آرمیده است. طوطیا در این سفر قرار است که سری به آرامگاه حافظ بزند و از گوشه‌وکنار این مجموعه گردشگری برایتان بگوید. برای آشنایی بیشتر از آرامگاه حافظ با ما همراه باشید.

آرامگاه حافظ را بیشتر بشناسیم!

معرفی حافظیه شیراز

حافظیه از مشهورترین جاهای دیدنی استان فارس در شیراز است. این مکان که به خاطر قرار گرفتن آرامگاه حافظ در آن، به این نام معروف شده است، در واقع یک مجموعه قبرستان در بخش جنوبی دروازه معروف شیراز، دروازه قرآن است. حافظ که شخصیتی جهانی دارد، هر سال گردشگران داخلی و خارجی بسیاری را برای بازدید به‌سمت این مجموعه می‌کشاند و حتی کنسرت‌های بزرگی در محیط حافظیه برگزار شده است که از جمله آن‌ها می‌توان به کنسرت محمدرضا شجریان در سال‌های 1342 و 1370 و کنسرت استاد ناظری اشاره کرد. امروزه با تغییرات بسیاری که از سال 1386 آغاز شد، این مجموعه گسترش یافته است. حافظیه فقط به آرامگاه حافظ محدود نمی‌شود و بخش‌های مختلفی دارد که از معماری و فضای سبزی بسیار زیبایی بهره می‌برند. آرامگاه خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی در سال 1354 توسط وزارت فرهنگ و هنر با شماره 1009 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

حافظیه شیراز

تاریخچه ساخت آرامگاه حافظ در شیراز

حافظیه امروزی که در حدفاصل چهارراه حافظیه و چهارراه ادبیات واقع شده، تاریخ پر ماجرایی را پشت سر گذاشته است. خواجه حافظ شیرازی در سال 792 هجری قمری از دنیا رفت، اما بنای مقبره این شاعر در 64 سال بعد یعنی در سال 856 میلادی برای اولین بار ساخته شد. قدم‌های اولیه ساخت آرامگاه حافظ شیرازی را شخصی با نام «محمد یغمایی» برداشت. یغمایی وزیر«میرزا ابولقاسم گورکانی»، حاکم فارس بود. شمایل اولیه این بنا به شکل سازه‌ای گنبدی با یک حوضی بزرگ در جلوی آن بود که از طریق جریان آب رکن آباد پر می‌شد.با روی کار آمدن صفویان و حکومت شاه عباس، این بنا مرمت شد و سپس با قدرت گرفتن افشاریان، این مرمت تکرار شد. اما زندیه پا را کمی فراتر گذاشته و تنها به مرمت بنا بسنده نکرد. زندیه بارگاهی با چهار ستون سنگی را در جلوی مقبره ساخت. این تالار دو در شمال و جنوب خود داشت و دو اتاق نیز در این دو ناحیه اضافه شده بودند. اما این تمام تغییرات زندیه نبود؛ اضافه کردن یک باغ سرسبز در محوطه جلوی این مقبره و قرار دادن یک سنگ قبر مرمر از دیگر تلاش‌های حکومت زندیه برای زیباسازی حافظیه شیراز بوده است.بعد از حکومت زندیه آرامگاه حافظ مجدد دست‌خوش تغییرات شد. این بار شخصی با نام «تهماسب میرزا مویدالدوله» که حکمران وقت فارس بود در سال 1273 این بنا را مرمت کرد. در سال 1295 برای این بنا کوشکی چوبی ساخته شد. این کوشک توسط شخص به نام «فرهاد میزرا معتمدالدوله» ساخته شد. معتمدالدوله فرمانروای وقت فارس بود. در سال 1317 نیز یک فرد زرتشتی با نام «ملاشاه جهان زرتشتی ملقب به اردشیر»، با سفر به شیراز و فال خوش‌یمنی که بر سر مزار خواجه حافظ گرفت، برای ساخت آرامگاهی با شکوه برای حضرت حافظ ترغیب ‌شد. اما هنوز کار این زرتشتی نیکوکار به اتمام نرسیده، یک فرد متعصب و متظاهر مذهبی، به افراد خود دستور می‌دهد تا این بنا را تخریب کنند و مانع ساخت آرامگاه به دست شخصی غیرمسلمان برای حافظ شوند.در نهایت مخروبه مقبره حافظ در سال 1319 «شاهزاده ملک منصور شعاع السلطنه»، طبق فرمان پدرش، مظفرالدین‌شاه، دستور ساخت ضریحی آهنی برای قبر حافظ را صادر کرد. «علی اکبر مزین‌الدوله نقاش‌باشی» این ضریح را پیرامون قبر حافظ بنا کرد.با روی کار آمدن سلسله پهلوی، در سال 1310 استاندار وقت فارس، با نام «فرج الله بهرامی دبیر اعظم»، یک سردر سنگی و بزرگ به‌روی دیوار جنوبی آرامگاه اضافه کرد. همچنین با رسیدگی به محوطه و باغ این مجموعه، حافظیه ظاهر زیبا و آبادتری پیدا کرد. در سال 1314 شخصی به نام «علی اصغر حکمت»، وزیر آموزش و پرورش وقت، با کمک طرحی از «آندره گدار»، باستان‌شناس و معمار فرانسوی و مدیرکل باستان‌شناسی کشور، یک سازه‌ای جدید و زیبا برای مقبره حافظ ساخت.

آندره گدار علاقه بسیاری به فرهنگ ایران و دنیای شرق داشته و از دوست‌داران حافظ بوده است. «علی ریاضی» رئیس آموزش و پروش، مسئول نهایی کردن این پروژه شد و «علی سارمی»، باستان‌شناس و همچنین رئیس موسسه باستان‌شناسی تخت جمشید، به عنوان ناظر و سرپرست با ریاضی همکاری کرد. اتمام این پروژه تا سال 1317 زمان برد. تقسیم مجموعه به دو بخش شمالی و جنوبی توسط ایوانی با بیست ستون سنگی که باغ در جنوب و مقبره در شمال این ایوان واقع شده‌اند، تغییرات نهایی در این پروژه بود. پایبند بودن به طرح اولیه زندیه در طراحی این گروه مشهود است.در سال 1386 تغییراتی در جهت زیباتر شدن حافظیه انجام شد. به‌عنوان مثال می‌توان به تمیزکاری سطح مسی گنبد مقبره، مرمت دیگر سازه‌های مجموعه و… اشاره کرد.

آندره گدار کیست؟

یکی از شرق‌شناسان بزرگی که همواره به تاریخ و تمدن و هنر ایران عشق می ورزید، «آندره گدار» فرانسوی بود. او که فارغ‌التحصیل دانشکده هنرهای زیبای پاریس بود، به سال 1307 هجری شمسی به دعوت دولت وقت ایران و به‌منظور ساماندهی اداره‌کل باستان‌شناسی، نگهداری و مرمت بناهای تاریخی، به ایران آمد. وی در طی 32 سال اقامت در ایران و مدیریت اداره کل عتیقات و ریاست دانشکده هنرهای زیبای تهران، از بیشتر آثار تاریخی ایران بازدید کرد و ضمن تهیه فهرستی از آن‌ها، اقداماتی در جهت حفظ، نگهداری و مرمت آن‌ها انجام داد.

آندره گدار

آندره گدار در جنگ جهانی دوم به هنگام اشغال فرانسه توسط نازی‌ها به نمایندگی کمیته ملی فرانسه در ایران برگزیده شد و نشریه‌ فرانسه آزاد را در تهران منتشر کرد. او از سال 1936 به بعد، به‌منظور شناساندن آثار تاریخی ایران به جهانیان، با همکاری همسرش «یدا گدار» و عده‌ای از محققان و دانشمندان ایرانی به انتشار سالانه جزواتی به زبان فرانسه به نام «آثار ایران» دست زد و در هشت جزوه بادقت و وسواس فراوان با ذکر جزئیات هنر ایران و ارائه طرح و نقشه بناها، به معرفی یکایک این آثار همت گماشت. سه تپه‌ تاریخی «سلیمان تپه»، «زیرز» و «مازیر» از نخستین آثار ملی ایران بودند که توسط این معمار فرانسوی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیدند. ساخت و تکمیل بنای حافظیه به ‌شکل امروزی یکی از کارهای بسیار زیبا و ماندگار وی است که با الهام از معماری اصیل ایرانی و با تکیه بر ذوق و هنر استادکاران هنرمند و با نظارت وی به اتمام رسید.

معماری آرامگاه حافظیه

این آرامگاه بزرگ از بخش های مختلفی تشکیل شده است. و جلب است بدانید همه چیز دراین آرامگاه معنی و مفهوم خاصی دارد. در زیر هر کدام از بخش‌های آرامگاه را معرفی می‌کنیم:

حیاط جنوبی

که در واقع ورودی اصلی آرامگاه می‌باشد که در دو طرف این ورودی باغچه‌های گل بزرگی قرار دارد و در میان آن دو استخر بزرگی قرار گرفته است. این بخش جنوبی در واقع نمادی از مادیات است که با نزدیک شدن به بخش شمالی که مزار حافظ قرار دارد، از بندهای انسانی آزاد شده و با بالا رفتن از پله‌های ایوان به سیر و سلوک عرفانی نزدیک می‌شود سپس با پایین آمدن از پله ها همانند تعظیمی در برابر خورشید که همان آرامگاه اصلی است می‌باشد. ایوان از 9 پله تشمیل شده است که مضمون 9 آسمان را تداعی می‌کند.

آرامگاه مرکزی

گنبدی به ارتفاع 10 متر از جنس مس روی مزار حافظ برافراشته شده است که نمادیانگر آسمان است و همانند کلاه درویشان ترک است. رنگ درونی گنبد با رنگ‌هایی که نماد عرفان هستند مزین شده است و جالب است بدانید رنگ‌های به کار رفته در این گنبد هم هرکدام بیانگر نمادی است مانند رنگ قهوه‌ای نماد خاک، رنگ فیروزه‌ای نماد بهشت. در زیر گنبد سنگ مزار به ارتفاع یک متر از سطح زمین قرار گرفته است که روی آن را اشعار زیبایی حکاکی شده است.

رواق چهار ستونه (بیست ستون)

اگرچه این رواق دارای 20 ستون سنگی بلند می‌باشد اما از آن جهت که 4 ستون وسط آن به زمان کریم خان بر می‌گردد به آن رواق 4 ستونه می‌گویند. در زیر این مکان آب انباری قرار دارد که حیاط را به قسمت شمالی و جنوبی تقسیم می‌کند. در سمت چپ این مکان اتاق‌هایی وجود دارد که به آرامگاه‌های افراد مهمی مانند قوام السلطنه (سیاستمدار دوران قاجار و پهلوی) اختصاص یافته است.

محوطه شمالی

در این قسمت آرامگاه حافظ و درخت‌های نارنج با دو حوض مستطیل شکل قرار دارد. که بخش شمالی نمادی از ملکوت است که متشکل از 8 درب ورودی و خروجی است. جالب است بدانید 8 ستون آرامگاه مرکزی نشان دهنده قرنی است که حافظ در آن زندگی می‌کرده است. همچنین نمایانگر هشت درب بهشت می‌باشد.

نمای حافظیه

نمای حافظیه

حیات حافظیه

ورودی حافظیه

حیاط حافظیه

حیاط حافظیه

حیاط حافظیه

نمای حافظیه

آشنایی با خواجه حافظ شیرازی

خواجه شمس‌الدین محمد بن بهاالدین حافظ شیرازی از شاعران نامدار فارسی در قرن هشتم است که در سال 727 هجری قمری شیراز متولد شده است و 65 سال بعد یعنی در سال 792 هجری قمری در شیراز درگذشته است. حافظ از گنجینه‌های شعر فارسی محسوب می‌شود و در غزل‌سرایی تبحری بی‌نظیر داشته است. غزلیات ارزنده حافظ شیرازی به فرهنگ غرب نیز راه خود را پیدا کرده و ترجمه‌های گنجینه‌های او به زبان‌های مختلف اروپایی در دنیا بسیار خواهان دارد. حافظ شیرازی پرچم‌دار ادب فارسی است و بیستم مهرماه هر سال روز بزگداشت حافظ در تقویم رسمی نام‌گذاری شده است. در این روز نه تنها شاعران و عارفان داخلی، بلکه حافظ دوستان و پژوهشگرانی از سایر نقاط دنیا در مراسم بزرگداشت این شاعر نامدار در حافظیه شرکت می‌کنند.

خواجه حافظ شیرازی

بهترین زمان برای بازدید از حافظیه چه زمانی است؟

در هر زمانی از سال می‌توانید به جاهای دیدنی شیراز از جمله آرامگاه حافظ سفر کنید. اما اگر می‌خواهید بهشت شیراز را به چشم خود ببینید، بهتر است در فصل بهار، به‌خصوص در اردیبهشت راهی این شهر شوید تا رنگ‌ولعاب طبیعت بهاری و عطر بهار نارنج مجذوبتان کند. در 15 اردیبهشت نیز به دلیل نام‌گذاری این روز به‌نام روز شیراز، در این شهر برنامه‌های جذابی برگزار می‌شود. 20 مهر نیز روز بزرگداشت حافظ است و سفر به شیراز در بازه‌ای که این روز را شامل شود، با وجود برگزاری مراسم شعرخوانی، برای شیفتگان ادب فارسی جذاب خواهد بود.

چطور به آرامگاه حافظ بروید؟

آرامگاه حافظ در نواحی شمالی و شرقی شهر شیراز، در خیابان گلستان، مابین چهارراه ادبیات و چهارراه حافظیه واقع شده است. بنابراین اگر با اتومبیل خودتان قصد رفتن به این جاذبه را دارید، باید وارد خیابان گلستان شوید و بعد از گذر از تقاطع خیابان‌های حافظ و گلستان و پیش از رسیدن به تقاطع گلستان با خیابان چهل مقام، به حافظیه شیراز خواهید رسید.

ایستگاه زندیه در مترو و ایستگاه حافظیه در اتوبوس‌های پایانه خط شهید دستغیب به بلوار نارنجستان، دسترسی بسیار خوبی به این آرامگاه دارند.

جاذبه های اطراف آرامگاه شیراز

  • دروازه قرآن در شمال حافظیه با فاصله تقریبی5/1 کیلومتر

  • باغ جهان نما در 850 متری شمال حافظیه

  • موزه هفت‌تنان در850 متری شمال آرامگاه

  • پارک کوهپایه در فاصله یک کیلومتری شمال مقبره

  • آرامگاه سعدی در حدود 3 کیلومتری غرب حافظیه

  • باغ ارم در شمال غربی حافظیه با فاصله 5 کیلومتر

  • باغ نارنجستان قوام در جنوب آرامگاه با فاصله‌ای در حدود 6 کیلومتر

  • مسجد نصیرالملک در جنوب مقبره با فاصله‌ای در حدود 4 کیلومتر

هتل های نزدیک به حافظیه

  • هتل هما در فاصله 3/3 کیلومتری

  • هتل بزرگ شیراز در فاصله 3/2 کیلومتری

  • هتل جهانگردی شیراز در فاصله 3/3 کیلومتری

امیدواریم که از سفرتان به آرامگاه حافظ و سایر جاهای دیدنی شیراز لذت ببرید. از برای آشنایی بیشتر با دیگر جاذبه‌‎های شهر شیراز، مجله گردشگری علی‌بابا را دنبال کنید.

مسیر دسترسی به حافظیه

حدفاصل چهارراه ادبیات و چهارراه حافظیه چند سالی است که سنگ‌فرش شده است؛ البته در ابتدا قرار بود به مسیر پیاده‌راه تبدیل شود و عبور وسایل نقلیه از این مسیر محدود شود؛ اما در حال حاضر حرکت وسایل نقلیه از سمت چهارراه حافظیه به‌سمت چهارراه ادبیات مجاز است.اگر با وسایل نقلیه عمومی قصد رسیدن به حافظیه را داشته باشید به‌جز تاکسی، تنها انتخاب شما اتوبوس‌هایی است که در مسیر چهارراه ادبیات حرکت می‌کنند و تعداد آن‌ها چندان زیاد نیست؛ اما استفاده از تاکسی می‌تواند راه‌حل بهتری باشد. برای این کار شما باید خود را به «فلکه گاز» برسانید. از محل فلکه گاز تقریبا تمام تاکسی‌ها شما را به حافظیه می‌برند. متاسفانه هنوز هیچ خط مترویی از نزدیکی حافظیه عبور نمی‌کند. اگر می‌خواهید با اتومبیل شخصی از سمت دروازه قرآن به حافظیه بروید، بهتر است وارد بلوار هفت‌تنان شوید و پس از حدود 500 متر به ‌سمت راست بپیچید و وارد خیابان چهل مقام شوید. خیابان چهل مقام را تا رسیدن به چهارراه ادبیات ادامه دهید. پس از رسیدن به چهارراه ادبیات، مجموعه حافظیه در سمت راست شما قرار دارد.

  • آدرس حافظیه: استان فارس، شیراز، حدفاصل چهارراه ادبیات و چهارراه حافظیه، رو‌به‌روی ورزشگاه حافظیه

حافظیه

لطفا امتیاز خود را ثبت کنید
1 5
  ارسال به دوستان:

نظرات و دیدگاه های کاربران
سوال یا دیدگاه شما
اختیاری
اختیاری (نمایش داده نخواهد شد)
ضروری
آخرین بازدید های شما